ที่มาของโครงการ
โครงการ (ภาษาไทย) : GenZ พลเมืองรุ่นใหม่จุดประกายเกาะแห่งการอ่าน
ชื่อโครงการ (ภาษาอังกฤษ) : -
ผู้รับผิดชอบโครงการ : สโมสรยกกำลังสุข (ศูนย์สร้างสรรค์สื่อเพื่อเด็กเยาวชนและครอบครัว)
ภายใต้การสนับสนุนโดย : แผนงานสร้างเสริมวัฒนธรรมการอ่าน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ สสส.
สถานการณ์การอ่านในพื้นที่ชุมชนท้องถิ่นที่ดำเนินงาน
จังหวัดกระบี่ เป็นพื้นที่ที่มีเอกลักษณ์โดดเด่น ทั้งทางวัฒนธรรม วิถีชีวิต และทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ โดยเฉพาะพื้นที่เกาะศรีบอยา เกาะลันตา แต่ภายใต้ความงดงามเหล่านี้กลับซ่อนอยู่ด้วยข้อจำกัดด้านโครงสร้างทางสังคมและการศึกษา พื้นที่ดังกล่าวจัดเป็นพื้นที่ชุมชนท้องถิ่นเปราะบาง ที่เด็กปฐมวัยจำนวนมากยังขาดโอกาสในการเข้าถึงทรัพยากรการเรียนรู้ขั้นพื้นฐาน โดยเฉพาะหนังสือและกิจกรรมส่งเสริมการอ่าน ซึ่งควรเป็นเครื่องมือสำคัญในการวางรากฐานพัฒนาการสมวัยทั้งด้านร่างกาย อารมณ์ สังคม และสติปัญญา
ข้อมูลจากสถานการณ์ทางสังคมในจังหวัดกระบี่ ของสำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดกระบี่ พบว่า เด็กแรกเกิดและเด็กเล็ก มีจำนวนศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ในจังหวัดกระบี่ 136 ศูนย์ ใน 8 อำเภอ รวมผู้ดูแลเด็กเล็ก 437 เด็กอนุบาลและเด็กเล็กรวมประมาณ 9,145 มีข้อมูลอุดหนุนเพื่อการเลี้ยงดูเด็กแรกเกิด ว่า มีเด็กแรกเกิดที่ได้รับสิทธิในจังหวัดกระบี่จำนวน 27,039 คน กลุ่มเปราะบางครัวเรือนเปราะบาง ในรายงานสถานการณ์ทางสังคมจังหวัดกระบี่ ระบุว่ามี 66,559 คน อยู่ในกลุ่มเปราะบางตามฐานข้อมูล TP MAP จากจำนวนนี้ แยกตามด้าน ด้านสุขภาพ 5,443 คน ด้านรายได้ 1,284 คน ด้านการเข้าถึงบริการภาครัฐ 1,452 คน ด้านการอยู่อาศัย 1,731 คน สถานการณ์เด็กผู้ปกครองมีเด็กที่มีพฤติกรรมไม่เหมาะสม จำนวน 336 คน ตามรายงาน พมจ.กระบี่ มีโครงการเงินอุดหนุนเพื่อการเลี้ยงดูเด็กแรกเกิด และสิทธิย้อนหลังต่าง ๆ สำหรับเด็กแรกเกิดในจังหวัดกระบี่ และมีเด็กอนุบาลและเด็กเล็ก รวม 9,145 คน สะท้อนจำนวนเด็กเล็กที่อยู่ในระบบศูนย์พัฒนาเด็กเล็กในพื้นที่ มีความพยายามจัดตั้งศูนย์ช่วยเหลือสังคมผู้ประสบปัญหาทางสังคมแบบครบวงจร นอกจากนี้ ปัญหาด้านสถานการณ์ยาเสพติดในจังหวัดกระบี่ มีการจับกุมยาเสพติดใหญ่เพิ่มมากขึ้น จากข้อมูลสำนักงานจังหวัดกระบี่ รายงานว่ามีการปฏิบัติการกวาดล้างยาเสพติด No Drugs No Dealers ช่วงวันที่ 18 ถึง 31 กรกฎาคม 2568 พบผู้จับกุมยาเสพติดหลายคดี โดยเฉพาะยาบ้า สะท้อนให้เห็นสถานการณ์อันตรายหากไม่ได้รับการปลูกฝังอนาคตที่ดี ยิ่งข้อมูลสถานการณ์บุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้าในจังหวัดกระบี่ มีความกังวลที่เกี่ยวกับเด็กเยาวชนสูงมาก ซึ่งจังหวัดกระบี่เป็นหนึ่งในจังหวัดที่มีอัตราการสูบบุหรี่สูงสุดของประเทศ ข้อมูลสำนักงานสถิติแห่งชาติ จากการสำรวจปี 2560 ปี 2564 ปี 2568 (การสำรวจล่าสุด ปี 2567) ระบุว่า จังหวัดกระบี่ถือว่าเป็นจังหวัดที่มีอัตราการสูบบุหรี่สูงสุดและมีแนวโน้มจะสูงขึ้น โดยเฉพาะ บุหรี่ไฟฟ้า ที่กำลังแพร่ระบาดในกลุ่มเยาวชน ซึ่งข้อมูลทางกลยุทธ์การตลาดของบริษัทยาสูบที่มุ่งเป้าที่เด็กและเยาวชนที่จะเป็นลูกค้าที่สำคัญในอนาคต ความน่ากังวลที่เกี่ยวกับเด็กและเยาวชนในพื้นที่ค่อนข้างมีสูง จากข้อมูลข้างต้น สามารถสรุปปัญหาและความกังวลที่เกี่ยวข้องกับเด็กปฐมวัยและเยาวชนได้ดังนี้ เด็กและเยาวชนมีแนวโน้มได้รับ สิทธิ์ในการสัมผัสหรือทดลองบุหรี่ไฟฟ้าสูง เนื่องจากการเข้าถึงง่ายในชุมชน ตลาดมืดที่แวดล้อมด้วยสิ่งเสพติดและพื้นที่ออนไลน์ การสูบบุหรี่หรือบุหรี่ไฟฟ้าในวัยรุ่นอาจนำไปสู่ ผลกระทบทางสุขภาพ เช่น ปัญหาปอด ระบบทางเดินหายใจ ปัญหาต่อการเจริญเติบโต พัฒนาการทางสมอง และความเสี่ยงต่อการใช้สารเสพติดชนิดอื่นๆ มีความเสี่ยงสูงที่เด็กเหล่านี้อาจ หลุดออกจากระบบการศึกษา เนื่องจากสุขภาพไม่ดี พฤติกรรมเสี่ยง ปัญหาครอบครัว หรือการขาดแรงสนับสนุนครอบครัว การโฆษณาการตลาดของบุหรี่ไฟฟ้า ผลิตภัณฑ์ยาสูบที่อาจใช้กลยุทธ์ที่เข้าถึงเยาวชน เช่น กลิ่น สี แบบกะทัดรัด ทำให้เยาวชนถูกล่อลวงได้ง่าย ครอบครัวและชุมชนอาจขาดความรู้และทักษะในการป้องกัน สอนการรับรู้ความเสี่ยงเกี่ยวกับบุหรี่ไฟฟ้าและบุหรี่มวน ซึ่งทำให้เด็กปฐมวัยที่อยู่ในบ้านเสี่ยงสัมผัสควันบุหรี่มือสอง หรือตามแบบอย่าง ดังนั้น ความน่ากังวลของเด็กปฐมวัยถือเป็นช่วงวัยที่สำคัญที่สุดของการวางรากฐานชีวิต ทั้งด้านพัฒนาการสมวัย การเรียนรู้ และการสร้างทุนมนุษย์ในระยะยาว งานวิจัยจำนวนมากยืนยันว่า “การอ่านหนังสือให้เด็กฟังตั้งแต่ปฐมวัย” เป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยเสริมสร้างทักษะสมอง (Executive Function – EF) การเรียนรู้ทางอารมณ์และสังคม (Social Emotional Learning – SEL) และความพร้อมทางการศึกษา โดยเฉพาะในพื้นที่เกาะที่มีความห่างไกลและมีผลจะได้รับผลกระทบจากปัญหาสิ่งเสพติด บุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า ทั้งในพื้นที่ตำบลเกาะศรีบอยา เกาะลันตา และตำบลคลองพน ในจังหวัดกระบี่ ซึ่งเด็กเล็กจำนวนมากกลับยังไม่ได้รับโอกาสอย่างเท่าเทียม สอดคล้องกับข้อมูลสำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ จังหวัดกระบี่ พบว่า พื้นที่ดังกล่าวจัดเป็นชุมชนท้องถิ่นเปราะบาง ที่มีข้อจำกัดด้านโครงสร้างพื้นฐานทางการศึกษาและการเข้าถึงทรัพยากรการอ่าน ไม่ว่าจะเป็นจำนวนห้องสมุดที่ไม่เพียงพอ การขาดแคลนสื่อการอ่านที่เหมาะสมกับเด็กปฐมวัย รวมถึงอุปสรรคด้านภาษาและเศรษฐกิจในครอบครัว ส่งผลให้เด็กขาดประสบการณ์การอ่านในชีวิตประจำวัน ครอบครัวจำนวนหนึ่งไม่ได้ตระหนักว่าการอ่านหนังสือกับลูกคือกิจกรรมที่สามารถยกระดับศักยภาพการเรียนรู้และลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาได้
วิกฤติการอ่านในพื้นที่เกาะและชนบทที่สะท้อนชัดคือ วิกฤติการอ่าน ในครอบครัวและชุมชน เด็กส่วนใหญ่ไม่คุ้นเคยกับการมีหนังสืออยู่ในบ้าน ขาดประสบการณ์การอ่านร่วมกับผู้ปกครอง ครอบครัวจำนวนหนึ่งไม่ได้ตระหนักว่าการอ่านหนังสือให้ลูกฟังตั้งแต่วัยปฐมวัยสามารถช่วยเสริมสร้างทักษะสมอง (Executive Function – EF) และทักษะทางอารมณ์–สังคม (Social Emotional Learning – SEL) ได้โดยตรง ผลที่ตามมาคือ เด็กจำนวนไม่น้อยมีพัฒนาการด้านภาษา การสื่อสาร และการควบคุมอารมณ์ต่ำกว่ามาตรฐาน เมื่อเข้าสู่ระบบโรงเรียนจึงเผชิญความยากลำบากในการเรียนรู้ และตกอยู่ในความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ตั้งแต่ก้าวแรก ข้อจำกัดของพื้นที่เกาะ เช่น การเดินทางเข้าออกยากลำบาก ทรัพยากรด้านสื่อการเรียนรู้ไม่เพียงพอ ห้องสมุดหรือศูนย์หนังสือเด็กมีน้อย หรือบางพื้นที่แทบไม่มีเลย ทำให้ชุมชนขาดพื้นที่เรียนรู้ร่วม และไม่สามารถจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่านได้อย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยด้านภาษาและวัฒนธรรม เช่น ครอบครัวชาวเลหรือชาวบ้านบางกลุ่มไม่ได้ใช้ภาษาไทยเป็นหลัก ยิ่งทำให้เด็กเล็กเข้าไม่ถึงหนังสือภาษาไทย และขาดสื่อสองภาษาที่ตอบสนองบริบทท้องถิ่น ในอีกด้านหนึ่ง จังหวัดกระบี่มีโอกาสสำคัญในการพลิกสถานการณ์ดังกล่าว ด้วยความร่วมมือของภาคีในพื้นที่ ทั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โรงเรียน ศูนย์เด็กเล็ก เครือข่ายครอบครัว และกลุ่มเยาวชนรุ่นใหม่ ซึ่งพร้อมที่จะเข้ามามีบทบาทในการสร้างนิเวศวัฒนธรรมการอ่านอย่างเป็นรูปธรรม จากผลงานที่ผ่านมาสโมสรยกกำลังสุขร่วมผลักดันเมืองแห่งการอ่านของจังหวัดกระบี่จนได้รับรางวัลผ่านความร่วมมือของการบูรณาการความร่วมมือภาคีในระดับพื้นที่และจังหวัด แนวคิดการดำเนินงานครั้งนี้ยังสอดคล้องกับหลักการ 3X3 อ่านยกกำลังสุข ปลุกพลังพลเมืองรุ่นใหม่ ของ แผนงานยุทธศาสตร์สร้างเสริมวัฒนธรรมการอ่าน ที่เน้นการผนึกกำลัง 3 พลัง (เครือข่าย ความรู้ นโยบาย) และ 3 พลัง (เยาวชน ครอบครัว นิเวศการอ่าน) เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงในระดับชุมชนท้องถิ่น
โครงการ GenZ พลเมืองรุ่นใหม่จุดประกายเกาะแห่งการอ่าน จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งในการใช้พลังของคนรุ่นใหม่ Gen Z เป็นกลไกขับเคลื่อน โดยให้เยาวชนเข้ามาเป็นนักสื่อสารสุขภาวะ ทำงานร่วมกับครอบครัวและชุมชน เพื่อปลูกฝังการอ่านในวิถีชีวิตประจำวันของเด็กปฐมวัย ขณะเดียวกันยังเป็นการเชื่อมร้อยภาคีในพื้นที่เพื่อผลักดันข้อเสนอเชิงนโยบายท้องถิ่นที่เอื้อต่อการสร้างสิทธิการอ่านและสุขภาวะที่ยั่งยืนให้กับเด็กในจังหวัดกระบี่
วัตถุประสงค์
1) เพื่อพัฒนาศักยภาพพลเมืองรุ่นใหม่ให้เป็นนักส่งเสริมการอ่านในชุมชน
2) เพื่อเสริมสร้างวัฒนธรรมการอ่านในครอบครัวเด็กปฐมวัยให้มีพฤติกรรมอ่านหนังสือกับลูก
3) เพื่อพัฒนากลไกและพื้นที่ต้นแบบนิเวศการอ่านในชุมชนเพื่อให้การส่งเสริมการอ่านในชุมชน
กลุ่มเป้าหมายที่ได้รับผลประโยชน์
|
กลุ่มอายุ |
กลุ่มเป้าหมายของโครงการ |
วิธีการคัดเลือก |
สาเหตุที่เลือก |
ผลที่คาดว่าจะได้รับ |
||
|
ชาย (คน) |
หญิง (คน) |
รวม (คน) |
||||
|
เด็กปฐมวัย (0-6 ปี) |
50 |
100 |
150 |
การเข้าถึงการอ่านในกลุ่มในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก |
การเข้าถึงการอ่านให้เกิดพัฒนาที่เหมาะสมกับวัย |
เสริมสร้างวัฒนธรรมการอ่านในครอบครัวเด็กปฐมวัย ให้มีพฤติกรรมอ่านหนังสือ |
|
กลุ่มเด็กพิเศษ |
0 |
0 |
0 |
- |
- |
- |
|
กลุ่มคนรุ่นใหม่ GenZ |
25 |
25 |
50 |
แกนนำในชุมชน |
พลังของกลุ่มคนรุ่นใหม่ในการขับเคลื่อนชุมชนการอ่าน |
พลเมืองรุ่นใหม่ สามารถเป็นนักส่งเสริมการอ่านในชุมชนได้ |
|
ครูผู้ดูแลเด็ก และอาสาสมัครการอ่าน |
0 |
50 |
50 |
ครู ศพด. อาสาการอ่าน |
ความร่วมมือกับท้องถิ่น |
สามารถขยายผลใน ศพด. |
|
สังคมออนไลน์ |
1,000 |
1,000 |
2,000 |
สื่อสารผ่านช่องทางออนไลน์ |
สร้างกระแสผ่านออนไลน์ |
สามารถสร้างนิเวศการอ่านที่เอื้อต่อการขับเคลื่อนสุขภาวะ |
|
รวม |
1,075 |
1,175 |
2,250 |
|
|
|
https://docs.google.com/spreadsheets/d/1AkJZHGsjXAQJYETwZCWv2AeX54JgdNCXGGGbfcGFRnQ/edit?usp=sharing
https://drive.google.com/drive/folders/1RpIhLwJyRnshHtnt8QTCpIPjJpVeYt4e?usp=share_link
https://docs.google.com/presentation/d/1PfiHAOkTsO9LhxR_pXXFEBJACFD_eE5K5ewAA1HWo7I/edit?usp=sharing
