โครงการ TYP NEW GEN : เด็กไทยรุ่นใหม่ หัวใจไร้ควัน

ที่มา/สภาพปัญหาบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้าในโรงเรียน
จากรายงานของกระทรวงสาธารณสุขและศูนย์วิจัยเพื่อการพัฒนาสังคมและธุรกิจ (SAB), พบว่า
เยาวชนไทยในช่วงอายุ 13-17 ปี มีแนวโน้มทดลองและใช้บุหรี่ไฟฟ้าเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยในปี 2566
พบว่า มากกว่า 30% ของผู้ใช้บุหรี่ไฟฟ้าเป็นเยาวชนอายุต่ํากว่า 20 ปี ซึ่งแสดงให้เห็นถึงการเข้าถึงและ
การบริโภคที่ลุกลามอย่างเงียบ ๆ ภายในโรงเรียน โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ยังไม่มีการสอดส่องอย่างใกล้ชิด หรือ
ขาดระบบเฝ้าระวังที่เข้มแข็ง บุหรี่ไฟฟ้าถูกออกแบบให้ดูทันสมัย มีกลิ่นหอม และแพร่กระจายผ่านการตลาด
ออนไลน์ที่โน้มน้าวให้เยาวชนเข้าใจผิดว่าปลอดภัยกว่า ทั้งที่ในความเป็นจริง บุหรี่ไฟฟ้ามีสารพิษอันตราย
เช่น นิโคติน, โพรไพลีนไกลคอล, กลีเซอรีน และโลหะหนักที่ทําลายระบบทางเดินหายใจและระบบประสาท
ส่วนกลางในระยะยาว (แหล่งข้อมูล: กรมควบคุมโรค, 2565)
ในโรงเรียนเอง แม้ว่าจะมีการประกาศให้เป็น "เขตปลอดบุหรี่" แต่ยังพบว่านักเรียนบางส่วน
มีพฤติกรรมทดลองหรือใช้บุหรี่ไฟฟ้าในพื้นที่ลับ หรือช่วงเวลานอกการเรียนการสอน และมีการส่งต่อหรือ
แนะนํากันในหมู่นักเรียน จึงถือเป็นภัยเงียบที่แฝงตัวอยู่ในสถานศึกษา สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึง
ความจําเป็นเร่งด่วนในการสร้างระบบป้องกันเชิงรุกภายในโรงเรียน ด้วยกระบวนการที่เยาวชนมีส่วนร่วมทั้ง
ในการรับรู้ ตัดสินใจ และเป็นผู้ส่งสารในการรณรงค์ เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันภายในตัวเด็ก และปรับเปลี่ยนค่านิยม
ของกลุ่มเพื่อน ให้โรงเรียนกลับมาเป็นพื้นที่ปลอดภัย ปลอดบุหรี่ไฟฟ้าอย่างแท้จริง

แบบเสนอโครงการ (ส.5) / ปรับปรุง พ.ศ.2568

สนับสนุนโดย สํานักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ สสส.. I 5

ความจําเป็นที่ต้องแก้ปัญหาเรื่องนี้และนําไปบูรณาการกับกิจกรรมที่มีอยู่ในโรงเรียน
จากปัญหาดังกล่าว โรงเรียนจึงจําเป็นต้องเข้ามามีบทบาทในการป้องกันและสร้างภูมิคุ้มกันให้แก่เด็ก
และเยาวชน ผ่านการจัดการเรียนรู้ที่ไม่ใช่เพียงแค่การบอกโทษของบุหรี่ไฟฟ้าเท่านั้น แต่ต้องเป็นกระบวนการ
ที่ส่งเสริม “ทักษะชีวิต” ให้เด็กสามารถตัดสินใจได้อย่างมีวิจารณญาณ กล้าปฏิเสธ มีความรู้เท่าทันสื่อ
และสามารถเป็นกระบอกเสียงในการรณรงค์ต่อต้านการใช้บุหรี่ไฟฟ้าในหมู่เพื่อนได้โรงเรียนควรมีบทบาท
ในการสร้าง "ภูมิคุ้มกันทางปัญญา" ให้กับนักเรียน โดยเฉพาะในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมเสี่ยง
ซึ่งรวมถึงการใช้บุหรี่ไฟฟ้า ด้วยความเข้าใจแบบบูรณาการ ทั้งด้านสุขภาพ กฎหมาย และผลกระทบทางสังคม
การจัดโครงการ “TYP NEW GEN : เด็กไทยรุ่นใหม่ หัวใจไร้ควัน” จึงมีเป้าหมายเพื่อ
• เสริมสร้างความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับพิษภัยของบุหรี่ไฟฟ้า
• พัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ วิจารณญาณ และการปฏิเสธ
• ใช้กระบวนการสื่อสารสร้างสรรค์และการมีส่วนร่วมของนักเรียนในการรณรงค์
• ส่งเสริมให้โรงเรียนเป็นพื้นที่ปลอดบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้าอย่างแท้จริง
กิจกรรมในโครงการนี้จะสามารถเชื่อมโยงเข้ากับกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน เช่น ชุมนุมสาระสุขภาพ ,
กิจกรรมลูกเสือจิตอาสา, โครงงานสุขภาวะ หรือแม้กระทั่งวิชาสังคมศึกษาและสุขศึกษา ซึ่งจะช่วยให้เด็ก
เรียนรู้ทั้งจากภาคทฤษฎีและการลงมือปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม
แรงบันดาลใจหรือเครื่องมือสื่อที่ใช้ในการสื่อสารหรือจัดกิจกรรมที่ส่งผลให้เกิดนวัตกรรมลดปัจจัยเสี่ยง
แรงบันดาลใจในการดําเนินโครงการนี้เกิดจากการเล็งเห็นศักยภาพของเยาวชนในการเป็น "พลัง
เปลี่ยนแปลงสังคม" หากได้รับการส่งเสริมอย่างถูกวิธี จากเดิมที่มักมองว่าเยาวชนเป็นเพียงผู้รับสารหรือตก
เป็นเป้าหมายของสื่อที่โน้มน้าวให้ทดลองสิ่งเสพติด หากเปลี่ยนมุมมองใหม่ ให้เยาวชนเป็น “ผู้ส่งสาร” และ
“ผู้สร้างการเปลี่ยนแปลง” ด้วยตนเอง จะเกิดพลังมหาศาลในการขับเคลื่อน
เครื่องมือสําคัญที่ใช้ในการขับเคลื่อนโครงการ ได้แก่
• สื่อสร้างสรรค์โดยเยาวชน (Youth-Made Media) เช่น คลิป TikTok ละครสั้น เพลง หรือการวาด
ภาพการ์ตูน ที่สื่อสารถึงพิษภัยของบุหรี่ไฟฟ้าในภาษาที่เยาวชนเข้าใจและเข้าถึง
• กิจกรรมสื่อสารสร้างสรรค์ (Creative Communication) เช่น เวิร์กชอปสื่อดิจิทัล การทําอินโฟ
กราฟิก กิจกรรมการเล่าเรื่อง (Storytelling) ผ่านประสบการณ์ของผู้เคยใช้บุหรี่ไฟฟ้า
• การรณรงค์ผ่านโซเชียลมีเดีย เช่น แคมเปญ #โตไปไม่สูบ #GENZใจไม่หมุน ที่เปิดพื้นที่ให้เยาวชน
ร่วมส่งผลงาน แชร์ไอเดีย และแสดงออกอย่างสร้างสรรค์
• กลุ่มแกนนํานักเรียน ที่ทําหน้าที่เป็นผู้นําเชิงพฤติกรรม (Peer Leader) จัดกิจกรรมให้ความรู้ใน
โรงเรียน เช่น การจัดบูธความรู้ การจัดนิทรรศการเดินได้ และการบอกต่ออย่างเป็นมิตร (Friendly
Approach)

แบบเสนอโครงการ (ส.5) / ปรับปรุง พ.ศ.2568

สนับสนุนโดย สํานักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ สสส.. I 6

วัตถุประสงค์(ระบุวัตถุประสงค์ของโครงการที่แสดงให้เห็นว่า โครงการที่จัดทําจะสามารถก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงต่อ
ตัวเองและกลุ่มเป้าหมายได้อย่างไร ซึ่งวัตถุประสงค์นี้จะต้อง เฉพาะเจาะจง วัดได้ แสดงโอกาสที่จะเกิดผลสําเร็จ สอดคล้องกับ
หลักการและเหตุผล)
1) เพื่อสร้างความรอบรู้ให้เกิดการรู้เท่าทันและตระหนักถึงปัญหาบุหรี่ไฟฟ้าในโรงเรียนและชุมชนรอบ
โรงเรียน
2) เพื่อสร้างสรรค์กิจกรรมสู่แคมเปญโตไปไม่สูบผ่านนวัตกรรมขับเคลื่อนสังคมป้องกันนักสูบหน้าใหม่
3) เพื่อบูรณาการกิจกรรมร่วมกับโรงเรียนในการสื่อสารสังคมลดปัจจัยเสี่ยงบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า