ถอดบทเรียนกลไกพี่เลี้ยงและคณะทำงาน โครงการบ่มเพาะเมล็ดพันธุ์พลเมืองนักสื่อสารสุขภาวะ

สรุปเวทีการถอดบทเรียนกลไกพี่เลี้ยงและคณะทำงาน

โครงการบ่มเพาะเมล็ดพันธุ์พลเมืองนักสื่อสารสุขภาวะ
เลขที่สัญญา 68-E1-0069 | รหัสโครงการ 68-00070
วันที่ 15 ธันวาคม พ.ศ. 2568
ณ ห้องประชุมทับทิม 2 คณะครุศาสตร์อุตสาหกรรมและเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย

1. วัตถุประสงค์ของเวทีถอดบทเรียน

เวทีถอดบทเรียนครั้งนี้จัดขึ้นเพื่อทบทวนและสังเคราะห์บทเรียนจากการดำเนินงานโครงการ ผ่านมุมมองของกลไกพี่เลี้ยง ครู และคณะทำงาน โดยมุ่งเน้น

1. การทบทวนการดำเนินงานและต้นทุนเชิงพันธกิจของหน่วยงานภาคี

2. การวิเคราะห์ข้อมูลและสถานการณ์ด้านสุขภาพในพื้นที่

3. การสะท้อนแนวทางและรูปแบบการดำเนินงานที่เกิดผลจริง

4. การทบทวนแผนการดำเนินงานและความร่วมมือเพื่อการพัฒนาในระยะถัดไป

2. การทบทวนการดำเนินงานและต้นทุนของหน่วยงาน/พันธกิจ

ที่ประชุมเห็นพ้องว่า โครงการมี “ต้นทุนทางสังคม” ที่สำคัญ ได้แก่ เครือข่ายครูพี่เลี้ยงที่เข้มแข็ง ความร่วมมือจากสถาบันการศึกษาในหลายพื้นที่ และทีมคณะทำงานที่มีความยืดหยุ่นในการออกแบบกระบวนการเรียนรู้ โครงการสามารถเชื่อมโยงพันธกิจของหน่วยงานด้านการศึกษา สื่อ และสุขภาวะ เข้ากับบริบทพื้นที่ได้อย่างเป็นรูปธรรม โดยมีครูทำหน้าที่เป็นกลไกหลักในการเชื่อมเด็ก โรงเรียน และชุมชน

3. การวิเคราะห์ข้อมูลด้านสุขภาพในพื้นที่

จากการแลกเปลี่ยนของผู้เข้าร่วม พบว่าสถานการณ์ปัญหาสุขภาวะในพื้นที่มีความซับซ้อนและทวีความรุนแรงมากขึ้น โดยเฉพาะ

• ภัยคุกคามจากบุหรี่ไฟฟ้าและสื่อดิจิทัล

• ความเปราะบางด้านสุขภาพจิตของเยาวชน

• การรับข้อมูลข่าวสารที่คลาดเคลื่อนในสื่อออนไลน์

ข้อมูลเชิงพื้นที่ถูกนำมาใช้เป็นฐานในการกำหนดประเด็นการเรียนรู้ (scoop) และการออกแบบกิจกรรม ทำให้เยาวชนสามารถเชื่อมโยงปัญหาสุขภาพกับชีวิตจริงและบริบทชุมชนของตนเอง

4. แนวทางและรูปแบบการดำเนินงาน

เวทีถอดบทเรียนสะท้อนว่า รูปแบบการดำเนินงานที่ใช้กระบวนการเรียนรู้เชิงปฏิบัติการ (Active Learning) เช่น Seed Creator, Hackathon, Hackใจ และ คิดดี Creator เป็นหัวใจสำคัญของความสำเร็จ โดยเปิดพื้นที่ให้เยาวชนได้

• คิด วิเคราะห์ และลงมือทำจากปัญหาจริง

• ใช้สื่อดิจิทัลและ AI อย่างสร้างสรรค์

• ทำงานเป็นทีมและสื่อสารต่อสาธารณะ

ครูพี่เลี้ยงมีบทบาทเป็น “ผู้ออกแบบพื้นที่เรียนรู้และโค้ชการเปลี่ยนแปลง” มากกว่าผู้ถ่ายทอดความรู้ ส่งผลให้เยาวชนเกิดการเปลี่ยนแปลงทั้งด้านความรู้ ทักษะ เจตคติ และภาวะผู้นำ

5. การสะท้อนบทเรียนจากประสบการณ์จริง

จากคำถามสะท้อนคิด 3 ประเด็น ได้แก่ สิ่งที่ภาคภูมิใจ การเปลี่ยนแปลงที่เห็นได้จริง และประเด็นที่ยังเป็นความท้าทาย พบว่า

• เยาวชนมีความกล้าแสดงออกและความมั่นใจเพิ่มขึ้น

• เกิดการเรียนรู้ข้ามสาขาและการทำงานเป็นทีม

• เยาวชนตระหนักรู้พิษภัยบุหรี่ไฟฟ้าและรู้เท่าทันสื่อมากขึ้น

• ความท้าทายสำคัญคือข้อจำกัดด้านเวลา ภาระงานของครู ความไม่ชัดเจนด้านต้นทุนการผลิตสื่อ และความแตกต่างของบริบทระหว่างอาชีวศึกษาและอุดมศึกษา

6. การทบทวนแผนการดำเนินงานและความร่วมมือ

ที่ประชุมเสนอให้พัฒนาแผนการดำเนินงานในปี 2569 โดย

• กำหนดสมรรถนะหลักของนักสื่อสารสุขภาวะอย่างชัดเจน

• แยกกระบวนการทำงานตามกลุ่มเป้าหมาย (อาชีวศึกษา / อุดมศึกษา)

• พัฒนา Timeline ให้สอดคล้องกับปฏิทินการศึกษาและบริบทพื้นที่

• เสริมกลไกเฝ้าระวังและตรวจสอบสื่อสุขภาวะ (เช่น Seed Checker)

• ขยายความร่วมมือกับภาคีเครือข่ายใหม่ในระดับพื้นที่

7. สรุปภาพรวม

เวทีถอดบทเรียนครั้งนี้สะท้อนให้เห็นว่า การพัฒนาพลเมืองนักสื่อสารสุขภาวะจำเป็นต้องดำเนินงานในลักษณะ “ระบบนิเวศการเรียนรู้” โดยมีครูเป็นแกนกลางของการเชื่อมประสาน โครงการสามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงคุณภาพในตัวเยาวชนได้อย่างเป็นรูปธรรม และชี้ให้เห็นทิศทางการพัฒนาเชิงระบบเพื่อมุ่งสู่การสร้าง Active Citizen ในปีงบประมาณ 2569 อย่างยั่งยืน